`शिक्षण म्हणजे काय ?'
`शिक्षण म्हणजे काय ?'
हा प्रश्न विचारला की अनेक उत्तरे मिळतात.
अनेक विद्वानांनी आणि तत्ववेत्त्यांनी या प्रश्नाची समर्पक उत्तरे दिलेली आहेत.
तसेच आपल्यापैकी प्रत्येकजण त्याच्या कल्पनेप्रमाणे उत्तर देतो.
खालील उत्तरे पहा .
शिक्षण ही एक प्रक्रिया आहे.
शिक्षण म्हणजे भोवतालच्या जगाची माहिती मिळवण्याची प्रक्रिया.
शिक्षण म्हणजे ज्ञान निर्माण करण्याची प्रक्रिया.
शिक्षण म्हणजे आपल्या क्षमता मजबूत करणे.
शिक्षण म्हणजे नवीन कौशल्य शिकणे.
शिक्षण म्हणजे आपले विचार तयार करणे.
शिक्षण म्हणजे आपले विचार तपासून पाहणे.
शिक्षण म्हणजे आपल्यापुढील अडचणी सोडवणे.
शिक्षण म्हणजे एकमेकांना समजून घेणे.
शिक्षण म्हणजे एकमेकांबरोबर आनंदाने काम करणे.
शिक्षण म्हणजे परिस्थिती समजून घेऊन धीटपणाने परिस्थितीतून मार्ग काढणे.
शिक्षण म्हणजे दुसऱ्याचा आदर राखून स्वतःचा सन्मान ठेवणे.
शिक्षण म्हणजे इतरांचे स्वातंत्र्य राखून आपले स्वातंत्र्य जपणे.
शिक्षण म्हणजे समाजातील बदल आनंदाने स्वीकारणे.
शिक्षण म्हणजे स्वावलंबी बनणे.
शिक्षण म्हणजे निसर्गाची जपणूक करणे.
ही सगळी उत्तरे बरोबर आहेत असे वाटेल.
पण यातील सर्वात पहिले उत्तर बरोबर आहे.
बाकीची उत्तरे म्हणजे शिक्षणाचे परिणाम आहेत किंवा उपयोग आहेत.
गम्मत अशी की आपण फक्त शिक्षणाच्या आपल्याला चांगल्या वाटणाऱ्या परिणामांचा विचार करतो.
उदाहरणार्थ, आपण कधी कधी मुलांना म्हणतो, ` या नको त्या गोष्टी कुठून शिकलास रे तू ? '
म्हणजे `नको त्या गोष्टींचे ' सुद्धा शिक्षण होते ही गोष्ट आपण मान्य करतो.
याचाच अर्थ असा की `शिक्षणाची प्रक्रिया ' ही एक वेगळी गोष्ट आहे आणि बालक ( किंवा माणूस ) ` काय ' शिकते ही वेगळी गोष्ट आहे.`
आणखी एक गोष्ट यातून लक्षात येते. ती म्हणजे शिक्षण हे शिकवणाऱ्या व्यक्तीच्या इच्छेनुसार होईलच असे नाही, कारण शिकण्याची प्रक्रिया शिकणाऱ्या व्यक्तीच्या मेंदूमध्ये घडून येते. थोडक्यात, शिक्षण बाहेरून ` कोंबता ' येत नाही.
जर आपण ही ` शिक्षणाची प्रक्रिया ' नीट समजून घेतली तर बालक ( किंवा माणूस) `काय ' शिकेल त्यावर नियंत्रण आणता येईल.
बालकाच्या शिक्षणामध्ये खालील तीन घटक महत्वाची भूमिका पार पाडतात.
१. पालक २. शिक्षक ३. समाजातील इतर व्यक्ती
या तीनही घटकांनी पुढील गोष्टी समजून घेतल्या पाहिजेत.
- बालक कसे शिकते ?
- शिकण्याची प्रक्रिया कशी होते ?
- बालक शिकत असताना त्याच्या मेंदूमध्ये नेमके काय घडते ?
- बालकाची शिकण्याची प्रक्रिया जन्माच्या क्षणापासूनच कशी सुरु होते ?
- बालकाने अपेक्षित गोष्ट शिकण्यासाठी आपण नेमके काय करायला हवे आणि काय टाळायला हवे ?
No comments:
Post a Comment